روزنامه «الاخبار» لبنان از یک تحول مهم میان ریاض، تهران و واشنگتن خبر داد
به گزارش نرخیتو، به نوشته این روزنامه، یک منبع غربی فاش کرده است که ولیعهد عربستان سعودی، محمد بن سلمان، طی سفر اخیر خود به واشنگتن، از سوی رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، اختیار و اجازه لازم را برای مدیریت گفتوگوهایی با هدف میانجیگری میان ایران و آمریکا دریافت کرده است؛ اقدامی که اگرچه غیرمنتظره به نظر میرسد، اما براساس ادعای این گزارش، در راستای تلاش سعودیها برای کاهش تنش در منطقه و جلوگیری از گسترش بحرانهای امنیتی صورت میگیرد.
این منبع که نامش فاش نشده، توضیح داده است که گفتوگوهای مورد نظر قرار است مجموعهای از مسائل حساس میان تهران و واشنگتن را دربرگیرد؛ از جمله پرونده اختلافات مربوط به برنامه هستهای ایران و نیز موضوع پیچیده و چندلایه تحریمهایی که سالهاست بر ایران اعمال شده است. او همچنین گفته است که ولیعهد سعودی در دیدار خود با ترامپ تأکید کرده که دستیابی به توافقی تازه میان ایران و آمریکا میتواند نقش تعیینکنندهای در تثبیت وضعیت امنیتی در کل منطقه خاورمیانه ایفا کند.
الاخبار به نقل از این منبع مینویسد که بن سلمان نگرانی ویژهای را نیز با رئیسجمهور آمریکا در میان گذاشته است؛ نگرانی از آنکه دولت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم اسرائیل، ممکن است با اقداماتی تحریکآمیز تلاش کند روند احتمالی مذاکرات را مختل کند یا حتی به سمت یک تشدید نظامی جدید علیه ایران حرکت کند. به باور منابع مذکور، ولیعهد سعودی هشدار داده که ماجراجوییهای اسرائیل در ماههای گذشته نشان داده است که این رژیم آماده است برای جلوگیری از هرگونه نزدیکشدن مواضع تهران و واشنگتن، دست به اقدامات غیرمنتظره بزند.
تماسهای مستقیم ریاض با تهران پس از سفر بن سلمان به آمریکا
طبق آنچه «الاخبار» نقل کرده، پس از بازگشت ولیعهد عربستان از واشنگتن، طرف سعودی با مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران تماس گرفته است. براساس این گزارش، در نتیجه این تماسها دو طرف بر سر برگزاری نشستی بلندپایه میان مسئولان ایرانی و سعودی در پاریس در بازه زمانی کمتر از ۲۴ ساعت آینده به توافق رسیدهاند. این دیدار بناست در سطحی «عالی» و میان مقاماتی که اختیارات لازم برای گفتوگوهای راهبردی دارند انجام شود.
ادعا شده که پس از دیدار پاریس، تماسهای غیرمستقیم و رفتوبرگشتی میان تهران و واشنگتن با میانجیگری ریاض ادامه خواهد یافت. این رویکرد از نظر تحلیلگران، اگر صحت داشته باشد، میتواند نشاندهنده تلاشهای جدید در منطقه برای مدیریت بحرانهایی باشد که پس از تنشهای گسترده ماههای اخیر، ساختار امنیتی خاورمیانه را بیش از گذشته شکننده کرده است.
بازتاب مبادلات اخیر در دیدار بن سلمان و علی لاریجانی
در بخش دیگری از گزارش، روزنامه لبنانی یادآوری میکند که در جریان آخرین سفر علی لاریجانی، رئیس شورای امنیت ملی ایران، به عربستان سعودی، بن سلمان درباره دیدگاه تهران نسبت به ابتکار احتمالی ریاض برای میانجیگری میان ایران و آمریکا پرسوجو کرده بود. به نوشته این گزارش، لاریجانی در پاسخ پیام مثبتی داده، اما تصریح کرده بود که تهران آمادگی اعطای هیچ امتیاز اضافی را ندارد؛ بهویژه با توجه به وقایع خونینی که طی حملات اسرائیل و آمریکا به ایران در ماه ژوئن رخ داده بود. بر اساس ادعای منابع مذکور، این رویکرد تهران نشان میدهد که هرگونه حرکت دیپلماتیک تازه باید به نحوی طراحی شود که از منظر ایران نوعی جبران یا دستکم پذیرش مسئولیت نسبت به حملات اخیر نیز قابل مشاهده باشد.
نقش پرونده یمن در گفتوگوهای احتمالی
طبق گزارش الاخبار، یکی از موضوعاتی که طرف سعودی در گفتوگو با آمریکاییها به آن اشاره کرده، اهمیت رسیدن به نوعی تفاهم با ایران برای کمک به روند آشتی و حلوفصل بحران یمن است. این موضوع سالهاست نقطه اختلاف میان ریاض و تهران بوده و اکنون به گفته منابع، عربستان بر این باور است که بهبود روابط با ایران میتواند مسیر گفتوگوهای صلح یمن را هموار کند. اما این رویکرد، با مخالفت بخشهایی از تیم آمریکایی نزدیک به اسرائیل مواجه شده است؛ بخشی که معتقد است هرگونه کاهش فشار بر ایران، به نفع محور مقاومت تمام خواهد شد.
منابع الاخبار در ادامه تأکید میکنند که برای نخستین بار است که عربستان در سطحی رسمی، نگرانی خود را از «ماجراجوییهای جدید اسرائیل» در جلسهای با آمریکاییها مطرح میکند؛ ماجراجوییهایی که به باور ریاض، میتواند تمام فرصتهای صلح در منطقه را نابود کند.
بازتاب واکنشها در تهران
همزمان با این تحولات، وضعیت پرونده هستهای ایران نیز بار دیگر به یکی از اصلیترین موضوعات مورد بحث در فضای سیاسی تهران تبدیل شده است. پس از تصمیم ایران برای متوقف کردن اجرای بخشهایی از توافق با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گمانهزنیها درباره احتمال انتقال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت افزایش یافته است.
محمد خواجوئی، خبرنگار الاخبار در تهران، همراه با نقلقولهایی از تحلیلگران ایرانی، گزارش میدهد که فضای مباحثات داخلی در تهران نشاندهنده نگرانی از آن است که کشورهای غربی بار دیگر بخواهند مسیر فشارهای چندجانبه را از طریق شورای حکام آژانس و سپس شورای امنیت فعال کنند.
تحلیل کارشناسان ایرانی درباره تصمیم آژانس
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین و کارشناس سیاست خارجی، در گفتوگو با روزنامه «ایران» اظهار کرده است که قطعنامه اخیر شورای حکام عملاً فاقد سازوکار اجرایی مستقیم است و از این رو پاسخ ایران را میتوان پاسخی «متناسب» تلقی کرد. او همچنین احتمال داده است که غرب با پرهیز از ارجاع پرونده به شورای امنیت، به نوعی در تلاش بوده تا نشان دهد «پنجرهای از فرصت» برای کاهش تنشها وجود دارد.
واکنش رسانههای اصولگرا به تحولات اخیر
روزنامه «فرهیختگان» در تحلیلی مفصل نوشت که اگرچه در قطعنامه جدید اشارهای به ارجاع پرونده به شورای امنیت نشده است، اما متن آن نشان میدهد که طرف غربی در تلاش است تبعات جنگ ۱۲ روزه گذشته را نادیده بگیرد؛ جنگی که طی آن بنا بر گزارشها، بیش از هزار ایرانی جان باختند و برخی تأسیسات هستهای که تحت نظارت آژانس فعالیت میکردند، هدف حمله قرار گرفتند. این روزنامه تأکید میکند که در گزارش اخیر آژانس هیچ اشارهای به حمله به این مراکز نشده و این مسئله به باور نویسندگان فرهیختگان، نشانهای از «جانبداری» یا «غفلت عمدی» آژانس است.
در بخش دیگری از این تحلیل آمده است که اصرار کشورهای غربی بر بازرسی از تأسیساتی که بمباران شدهاند و همچنین بر موضوع ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا، نشان میدهد که سیاست ابهام هستهای ایران تاکنون اثرگذار بوده و باید ادامه پیدا کند. از دید این رسانه، تغییر رویکرد غرب تنها زمانی رخ خواهد داد که مجبور شود به اشتباهات خود اعتراف و برای اصلاح آن وارد مذاکره شود.
گزارش روزنامه «جام جم» درباره سطح همکاریهای جدید
روزنامه جام جم نیز در گزارشی نوشت که با اعلام پایان اعتبار توافق قاهره، سطح همکاری ایران و آژانس به پایینترین حد خود از زمان خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ رسیده است. به نوشته این روزنامه، از این پس دسترسی بازرسان آژانس تنها به حداقلهای توافق پادمانی محدود خواهد شد و بسیاری از نظارتهایی که پس از جنگ تعیین شده بود عملاً کنار گذاشته میشود. جام جم اضافه کرده که این وضعیت باعث کاهش قابل توجه گزارشهای مربوط به تولید و ذخایر مواد هستهای خواهد شد و مجموعهای از دستاوردهای دیپلماتیک پنجماه گذشته را تحتتأثیر قرار داده است.
تحلیل ابراهیم متقی: «دیپلماسی اجبار» در دستور کار
ابراهیم متقی، رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، نیز در یادداشتی برای روزنامه «اعتماد» نوشته است که تصمیم شورای حکام را باید بخشی از روند «دیپلماسی اجبار» علیه ایران دانست. او معتقد است نهادهای بینالمللی در ساختار کنونی جهان بیشتر به ابزارهایی برای اجرای خواستههای قدرتهای بزرگ تبدیل شدهاند و این تصمیمها هرچند از نظر حقوقی مشروعیت کافی ندارند، اما تأثیرات منفی بر ایران خواهند داشت. متقی نوشته است که این روند نشاندهنده تلاش برای قراردادن ایران در برابر محدودیتهای جدید و تحمیل مسیری استراتژیک است که با توافقهای قبلی میان تهران و این نهادها همخوانی ندارد.