هزینه تولید خودرو در ایران چقدر است؟
در گزارشی تازه از مرکز پژوهشهای مجلس با عنوان «پایش دورهای شاخصهای ترسیمکننده وضعیت صنعت خودرو» به بررسی وضعیت تولید خودرو در ایران پرداخته شده است. این گزارش نشان میدهد که برای تولید هر دستگاه خودرو در داخل کشور به طور متوسط حدود دو هزار دلار ارز مصرف میشود. نکته مهمی که در این گزارش مورد تأکید قرار گرفته، نبود یک نظام انگیزشی کارآمد و همچنین ساختار نامناسب تعرفهای است که موجب شده خودروسازی ایران بیش از آنکه به تولید واقعی و توسعه فناوری متمرکز شود، به سمت مونتاژکاری سوق پیدا کند.
یکی از دلایل اصلی گرایش خودروسازان به مونتاژکاری، عدم تناسب میان هزینه تمام شده و قیمتگذاری دستوری است. این عدم تناسب باعث شده که هزینههای اولیه تولید افزایش یافته و سود شرکتها کاهش یابد. در نتیجه، بسیاری از شرکتهای خودروساز، برای کاهش ریسک و هزینه، ترجیح میدهند خودروهای مونتاژی را سریعتر به بازار عرضه کنند. محدودیتهای اقتصادی، تحریمها، نبود زیرساختهای فناوری و فقدان حمایتهای کافی از صنعت خودرو، فشار مضاعفی بر شرکتها وارد کرده و این گرایش به مونتاژکاری را تشدید کرده است.
طبق آمار بانک مرکزی، صنایع حمل و نقل و خودرو از ابتدای سال جاری تا ۱۷ آبان حدود ۵ میلیارد و ۲۹۶ میلیون دلار از طریق مرکز مبادله ارز و طلای ایران دریافت کردهاند که معادل ۲۱ درصد کل ارز تخصیصیافته به صنایع بوده است. نکته قابل توجه این است که بیش از نیمی از این منابع ارزی به شرکتهایی اختصاص یافته که فعالیت اصلی آنها مونتاژ خودروهای وارداتی است و تولید واقعی در اولویت آنها نیست. به همین دلیل، سهم مونتاژکاران از منابع ارزی تقریباً دو برابر شده و این موضوع انتقادهای کارشناسان را به همراه داشته است.
تحلیلگران معتقدند چالشهای متعدد صنعت خودرو باعث کاهش آمار تولید و افزایش گرایش به مونتاژکاری شده است. از جمله این چالشها میتوان به قیمتگذاری دستوری با دخالت نهادهایی مانند سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان و شورای رقابت، ناترازی انرژی، زیان انباشته، افزایش هزینههای تولید و محدودیت در تخصیص ارز اشاره کرد. بررسی تولید سه خودروساز بزرگ کشور در نیمه نخست امسال نشان میدهد که تولید در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۱۲ درصد کاهش یافته و مجموعاً ۴۰۴ هزار و ۴۶۱ دستگاه خودرو تولید شده است که معادل ۵۶ هزار و ۱۲۲ دستگاه کمتر از سال قبل است. اگرچه شرکت ایران خودرو روندی مثبت در تولید نشان میدهد، اما همچنان کاهش کلی محسوس است.
امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، در این زمینه معتقد است که سیاستگذاریها و قوانین موجود مجلس و دولت خودروسازان را به سمت مونتاژکاری سوق میدهد. دو خودروساز بزرگ کشور نیز به سمت مونتاژکاری رفتهاند و بخش باقیمانده تولید داخلی که هزینه بیشتری دارد، زیانده است. زیان انباشته بیش از ۳۰۰ همت در ایران خودرو و سایپا مسیر تولید واقعی را کند کرده و مونتاژکاران با صرف هزینه کمتر، سود بیشتری به دست میآورند.
به طور کلی، سیاستگذاری فعلی، قیمتگذاری دستوری و ساختار تعرفهای، خودروسازان را از مسیر تولید واقعی و توسعه داخلی منحرف کرده و آنان را به سمت مونتاژکاری و واردات هدایت کرده است. کارشناسان معتقدند اصلاح اساسی قوانین، سیاستها و نظام تعرفهای برای بازگرداندن تولید واقعی و کاهش وابستگی به مونتاژکاری ضروری است تا صنعت خودرو بتواند دوباره به مسیر توسعه و افزایش تولید ملی بازگردد.
این روند نه تنها بر سودآوری شرکتهای خودروساز تأثیرگذار است، بلکه کیفیت خودروهای تولیدی و توان رقابتی صنعت خودرو ایران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. اصلاح سیاستها و توجه به تولید واقعی میتواند گامی مهم در تقویت اقتصاد ملی و کاهش وابستگی به واردات باشد.
منبع: فرارو