تنش بین ترامپ و بنسلمان؛ چرا سعودیها با عادیسازی اسرائیل مخالفاند؟
به گزارش نرخیتو، در تاریخ ۱۸ نوامبر، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، دونالد ترامپ، در یک دیدار مهم با محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، فضایی پرتنش و چالشی را تجربه کرده است. طبق گزارشهای جدید از رسانههای معتبر همچون آکسیوس، این دیدار از زمانی که ترامپ از عربستان خواست تا به «توافقهای ابراهیم» بپیوندد و روابط خود را با اسرائیل عادیسازی کند، وارد فضای پرتنش شد. این درخواست ترامپ که تلاش برای گسترش روابط اسرائیل با کشورهای عربی منطقه را هدف دارد، از سوی بنسلمان با مخالفت جدی روبهرو شد.
توافقهای ابراهیم، که در دوره ریاستجمهوری ترامپ آغاز شد، شامل عادیسازی روابط اسرائیل با چندین کشور عربی از جمله امارات متحده عربی، بحرین و سودان بود. این توافقها به عنوان یک دستاورد مهم در سیاست خارجی ترامپ مطرح شد و واشنگتن امیدوار بود که سعودیها نیز به این روند بپیوندند. اما بنسلمان، که بهخوبی از حساسیتهای داخلی و منطقهای نسبت به اسرائیل آگاه است، پاسخ منفی داد. ولیعهد سعودی در گفتوگو با ترامپ تاکید کرد که افکار عمومی عربستان پس از جنگ غزه بهشدت ضد اسرائیل شده است و با توجه به این وضعیت، عادیسازی روابط تنها زمانی امکانپذیر خواهد بود که اسرائیل یک نقشهراه «برگشتناپذیر»، «معتبر» و «زمانبندیشده» برای حل مسئله فلسطین ارائه دهد. این موضعگیری بنسلمان بهویژه بر این نکته تاکید داشت که ریاض تنها در صورتی حاضر به عادیسازی روابط با اسرائیل خواهد شد که این کشور بهطور رسمی به فرایند صلح پایبند شود، چیزی که طی سالها و در دورههای مختلف توسط مقامات اسرائیلی بهویژه بنیامین نتانیاهو رد شده است.
این پاسخ از سوی بنسلمان موجب ایجاد تنش جدی در گفتوگوها شد، بهگونهای که یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت که ترامپ که انتظار داشت عربستان بهزودی به توافقهای ابراهیم بپیوندد، «ناامید و کلافه» شد. این منبع گفته است که علیرغم حفظ ظاهر رسمی دیدار و تلاش برای محترمانه نگهداشتن جو گفتگو، اما این دیدار در عمل به یکی از سختترین و پرتنشترین گفتوگوهای اخیر میان رهبران دو کشور تبدیل شد.
پاسخ بنسلمان و ادامه مخالفت عربستان با عادیسازی روابط با اسرائیل، بار دیگر نشاندهنده چالشهای جدی است که کشورهای عربی با آن روبهرو هستند. در حالی که عربستان سعودی بهعنوان بزرگترین کشور عربی، از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است و همیشه نقش کلیدی در سیاستهای منطقهای و جهانی ایفا کرده، نگرش افکار عمومی این کشور به مسئله فلسطین به شدت پیچیده و حساس است. جنگ غزه و وضعیت بحرانی فلسطینیها در سالهای اخیر، موجب شده که حمایتها از روند عادیسازی روابط با اسرائیل در این کشور و دیگر کشورهای عربی کاهش یابد. این امر در کنار نگرانیهای داخلی و همچنین فشارهای بینالمللی، باعث شده تا بنسلمان نتواند بدون تغییرات اساسی در سیاستهای اسرائیل، حمایت عمومی لازم را برای حرکت به سمت عادیسازی روابط بهدست آورد.
همچنین، بهنظر میرسد که بنسلمان و دیگر مقامات سعودی نیز بر این باورند که بدون حل مسئله فلسطین، عادیسازی روابط با اسرائیل نهتنها با مخالفتهای گسترده در داخل کشور مواجه خواهد شد، بلکه ممکن است باعث ایجاد شکافهایی در روابط عربستان با سایر کشورهای عربی و همچنین برخی کشورهای مسلمان گردد. بنابراین، سعودیها خواستار یک تغییر جدی در سیاستهای اسرائیل هستند و تاکید دارند که تا زمانی که این تغییرات صورت نگیرد، هیچگونه اقدام عملی در جهت پیوستن به توافقهای ابراهیم انجام نخواهد شد.
در این میان، ترامپ که یکی از هدفهای مهم دوران ریاستجمهوری خود را به پیش بردن روند عادیسازی روابط میان کشورهای عربی و اسرائیل اختصاص داده بود، از موضع بنسلمان ناراضی بهنظر میرسید. او که در دوره ریاستجمهوری خود تلاش زیادی برای متقاعد کردن کشورهای عربی به عادیسازی روابط با اسرائیل انجام داد، حالا با مخالفت آشکار ولیعهد سعودی روبهرو شد. این مسأله نشاندهنده یکی از چالشهای بزرگ سیاست خارجی ترامپ است، چرا که عادیسازی روابط میان اسرائیل و کشورهای عربی یکی از مهمترین اهداف سیاست خارجی او بود و حالا به نظر میرسد که رسیدن به این هدف در شرایط کنونی با موانع جدی مواجه است.
بنسلمان نیز با این موضعگیری، بهوضوح نشان داد که سعودیها نه تنها نگران عواقب داخلی و اجتماعی این تصمیم هستند، بلکه از شرایط منطقهای و جهانی نیز آگاه هستند. آنها بهخوبی میدانند که پیوستن به توافقهای ابراهیم بدون حل مسئله فلسطین میتواند به بحرانهای داخلی و منطقهای دامن بزند و حتی باعث بیثباتی در منطقه شود. بنابراین، ریاض به دنبال این است که اسرائیل را تحت فشار قرار دهد تا یک راهحل جدی و معتبر برای بحران فلسطین ارائه دهد.
در نهایت، بهنظر میرسد که این دیدار نشاندهنده پیچیدگیهای روابط آمریکا و عربستان سعودی در دوران ترامپ و همچنین تنشهای موجود در سیاستهای منطقهای خاورمیانه باشد. اگرچه این دیدار در ظاهر با احترام و حفظ رویههای دیپلماتیک برگزار شد، اما محتوای آن و اختلافات اساسی میان دو طرف بهویژه در مورد مسئله فلسطین، نشاندهنده آن است که مسائل اساسی و بحرانی در سیاستهای خارجی این کشورها همچنان ادامه خواهد داشت. این موضوع نهتنها برای سیاستمداران آمریکایی بلکه برای کشورهای عربی و اسرائیل نیز به یک معضل پیچیده تبدیل شده است که در آینده ممکن است نتایج بیشتری را به همراه داشته باشد.