مکالمه محرمانه و «غیرسند» روسی؛ صلح اوکراین وارد مرحلهای مبهم شد
به گزارش نرخیتو، در روزهای گذشته، مسیر شکلگیری و پیشبرد طرح صلح پیشنهادی آمریکا برای پایان جنگ اوکراین، با دو افشاگری بزرگ وارد مرحلهای متفاوت و پیچیدهتر شده است؛ مرحلهای که در آن نهتنها اعتبار نسخه اولیه طرح دولت دونالد ترامپ زیر سؤال رفته، بلکه روشن شده که چه سازوکارهایی خارج از مسیر رسمی سیاستگذاری آمریکا در شکلگیری این طرح دخالت داشتهاند. این دو افشاگری، شامل انتشار یک مکالمه محرمانه و فاششدن منشأ بخشهایی از طرح ۲۸بندی، اکنون فضای مذاکرات را متلاطم کرده و پرسشهای اساسی درباره نفوذ روسیه در فرایند دیپلماتیک واشینگتن برانگیخته است.
نخستین تحول، انتشار فایل صوتی مکالمه میان «استیو ویتکاف»، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، و «یوری اوشاکوف»، مشاور بلندپایه ولادیمیر پوتین، بود؛ مکالمهای که در آن درباره نحوه ارائه برخی پیشنهادهای حساس در مذاکرات صحبت میشود. افشای چنین مکالمهای فارغ از محتوای آن، نشان داد که گفتوگوهای مربوط به صلح اوکراین بهجای اینکه صرفاً از مسیر کانالهای رسمی دولت آمریکا پیش برود، از مجموعهای از گرههای ارتباطی غیررسمی نیز عبور میکند؛ مسیرهایی که معمولا شفافیت اندکی دارند و خود میتوانند بستر نفوذ و سوءتفاهم باشند.
افشاگری دوم، تکانهای حتی بزرگتر در فضای سیاسی واشینگتن ایجاد کرد. منابع مطلع اعلام کردند که بخش مهمی از طرح ۲۸بندی که تیم ترامپ آن را نسخه اولیه «طرح صلح» معرفی کرده بود، بر اساس متنی غیررسمی تهیه شده که روسها پس از دیدار ترامپ و زلنسکی در اختیار نمایندگان ترامپ قرار داده بودند. بهعبارت دیگر، پایههای نسخه اولیه طرح آمریکا تا حد قابلتوجهی بر پیشنهادی استوار بوده که مسکو تنظیم کرده و آن را بهعنوان «غیرسند» به حلقه نزدیکان ترامپ ارائه داده بود.
ترکیب این دو افشاگری تصویری نگرانکننده از روند شکلگیری ابتکار صلح به دست میدهد: طرحی که قرار بود چارچوبی برای پایان درگیری باشد، اکنون به موضوعی تبدیل شده که اساس آن زیر ذرهبین نفوذپذیری، مسیرهای غیرشفاف تصمیمگیری و تعاملات پشتپرده قرار گرفته است. تحلیلگران معتقدند آنچه امروز آشکار شده، تنها گوشهای از شبکه پیچیدهای است که در آن اطلاعات، مشورتها، منابع اولیه و مسیرهای انتقال داده، همگی در شکلگیری نتیجه نهایی نقش دارند.
نشت مکالمه ویتکاف؛ آیا حلقه ترامپ نفوذپذیر است؟
نشت فایل صوتی مکالمه میان ویتکاف و اوشاکوف، بهسرعت به خبر اول رسانهها تبدیل شد. در این مکالمه، ویتکاف در حال گفتوگو با طرف روسی درباره نحوه توجیه واگذاری سرزمینی از سوی اوکراین است؛ موضوعی که اساساً خط قرمز کییف محسوب میشود. این نشت در زمانی اتفاق افتاد که دولت ترامپ تلاش داشت اوکراین را برای پذیرش نسخه اولیه طرح صلح تحت فشار قرار دهد، نسخهای که بسیاری از سیاستمداران آمریکایی آن را «هدیه بزرگ به پوتین» توصیف کردند.
واکنش جناح جمهوریخواهان تندرو نیز سریع و شدید بود. «دون بیکن»، نماینده جمهوریخواه، صراحتاً ویتکاف را «ابزار روسیه» نامید و خواستار برکناری او شد. چنین واکنشهایی نشان میدهد حتی در اردوگاه ترامپ، نگرانی درباره نفوذ روسیه در روند طراحی طرح صلح جدی است و اجماعی درباره اعتماد به حلقه نزدیک او وجود ندارد.
از طرف روسیه نیز پاسخها چندلایه بود. اوشاکوف بدون اینکه صحت فایل را تکذیب یا تأیید کند، ادعا کرد این نشت، تلاش خارجیها برای «خرابکردن فرایند صلح» است. این موضعگیری آشکارا نشاندهنده این است که در کنار جنگ نظامی میان روسیه و اوکراین، یک جنگ اطلاعاتی و رسانهای نیز در جریان است؛ جنگی که میتواند مسیر مذاکرات را بهسرعت تغییر دهد.
افشای سند روسی؛ طرح صلحی که از مسکو الهام گرفت
افشا شدن منشأ روسی طرح ۲۸بندی تکانهای حتی بزرگتر از نشت مکالمه بود. طبق گزارشها، این طرح بر پایه سندی تنظیم شده بود که روسیه در جریان دیدارهای غیررسمی در میامی و پس از نشست اکتبر بین ترامپ و زلنسکی به تیم ترامپ تحویل داده بود. اهمیت این موضوع از چند زاویه روشن میشود:
۱. روسیه عملاً چارچوب اولیه طرح صلح آمریکا را شکل داده بود. چنین اتفاقی در میان قدرتهای رقیب بسیار نادر و به لحاظ سیاسی خطرناک است.
۲. بخشهایی از سند مربوط به واگذاری سرزمینی اوکراین، دقیقاً مواضعی بود که مسکو همیشه پیگیری کرده و اوکراین بهصراحت رد میکرد.
۳. این طرح خارج از کانالهای رسمی سیاستگذاری آمریکا تهیه شده بود. نه وزارت خارجه و نه شورای امنیت ملی در جریان جزئیات آن نبودند.
گزارشها نشان میدهد این طرح در جلسهای غیررسمی در میامی میان ویتکاف، جرد کوشنر و کریل دیمیترییف (مدیر صندوق سرمایهگذاری روسیه) مورد مذاکره قرار گرفته است. این الگوی سیاستورزی غیرسنتی (bypass کردن نهادهای رسمی و اتکا به روابط شخصی) از شاخصههای دوران ترامپ بوده است. اما اینکه چنین الگویی در پرونده حساسی مانند اوکراین نیز تکرار شده، باعث نگرانی شدید در میان متحدان آمریکا و حتی در داخل کنگره شده است.
ابزار فشار: کاهش کمک نظامی
نسخه اولیه طرح صلح همراه با این پیام به زلنسکی ارائه شد که در صورت مخالفت، کمکهای نظامی کاهش خواهد یافت. این رویکرد نشان میداد که ترامپ قصد دارد اوکراین را ناچار به پذیرش امتیازهای سنگین کند. اما فاششدن نقش روسیه در طرح، این فشار را بیاثر کرد. اوکراین نهتنها عقب ننشست، بلکه با حمایت اروپا و اعضای کنگره آمریکا، موضع خود را تقویت کرد. اگرچه نسخه اصلاحشده طرح، ۹ بند حساس را حذف کرد، اما آسیب واردشده به اعتماد سیاسی جبرانناپذیر بود.
بازی دوگانه مسکو: مذاکره در یکسو، حمله نظامی در سوی دیگر
در حالی که مذاکرات غیررسمی میان نمایندگان روسیه و آمریکا در ژنو و ابوظبی ادامه داشت، روسیه با حمله موشکی به کییف هفت نفر را کشت. زلنسکی این حمله را «نشاندهنده ریاکاری کامل مسکو» دانست. این حملات پیام روشنی داشت: روسیه همزمان از میز مذاکره و میدان جنگ برای فشار استفاده میکند.
عقبنشینی تاکتیکی ترامپ؛ فرصت یا دام؟
ترامپ دیدار خود با زلنسکی را به تعویق انداخته است؛ اقدامی که از یکسو ممکن است به اوکراین مجال دهد تا موضع خود را تقویت کند، و از سوی دیگر میتواند فرصتی برای مسکو باشد تا قبل از دیدار رسمی، بیش از پیش بر ذهن ترامپ اثر بگذارد.
روندی که قرار بود نقشه راه صلح باشد، اکنون به موضوعی جنجالی تبدیل شده که پرسشهای بزرگتری را مطرح میکند:
چه کسی سیاست خارجی آمریکا را شکل میدهد؟
نفوذ روسیه در حلقه ترامپ تا کجا امتداد دارد؟
و آیا میتوان به طرحی اعتماد کرد که بخشهای مهم آن از سوی طرف متخاصم تهیه شده است؟
با وجود اصلاحاتی که در طرح اعمال شده، موضوعات کلیدی از جمله واگذاری سرزمین، همچنان فقط در دیدار مستقیم ترامپ و زلنسکی قابل حل است؛ دیداری که اکنون بیش از همیشه مبهم و دور از دسترس به نظر میرسد.