بحران کمآبی هیرمند به خاطر افغانستان تشدید شد!
اختلاف دیرینه ایران و افغانستان بر سر حقابه هیرمند وارد فاز تازهای شده و برخلاف معاهدات، افغانستان در سال آبی گذشته تنها ۱۶ درصد از حق قانونی ایران برای دریافت آب را تامین کرده است. این بحران نه فقط زندگی مردم شرق کشور، بلکه اکوسیستم تالاب هامون و امنیت منطقهای را سخت تحتتاثیر قرار داده است. به گزارش پلتفرم طلا و ارزهای دیجیتال نرخیتو، تداوم این روند ابعاد ژئوپلیتیکی و اجتماعی فراتر از یک اختلاف ساده آبی یافته است.
چرا بحران امسال جدیتر شد؟
- توافق هیرمند: طبق معاهده ۱۳۵۱، سالانه باید ۸۲۰ میلیون متر مکعب آب به ایران برسد. افغانستان امسال فقط ۱۱۹ میلیون متر مکعب فرستاد—ضعیفترین اجرای تعهد در سالهای اخیر.
- این میزان کمآبی، باعث خشک شدن کامل تالاب هامون شد و مهاجرت، بیابانزایی و وخامت اوضاع معیشتی را دامن زد.
عوامل بحران هیرمند چیست و چه کسی مقصر است؟
- افغانستان تحت تسلط طالبان، سیاست «حداقل آبرسانی» و تفسیر انحصاری از معاهده را پیش گرفته و حتی با سدسازی عامدانه، جلوی ورود آب به ایران را میگیرد.
- دولت ایران اما از اهرمهای فشار موثر (اقتصادی/تجاری/دیپلماتیک) کافی بهره نبرده و اسیر معادلات منطقهای و انفعال شده است.
ابراهیم رحیمپور، دیپلمات پیشین ایرانی میگوید تقصیر را نباید فقط به گردن همسایه انداخت—ضعف پیگیری و «بیعرضگی» داخلی در بهکارگیری ابزار فشار، پیام اشتباه به کابل داده است که میتواند تعهداتش را نقض کند.
راهحلها و موانع
- پیشنهادات برای استفاده از اهرمهای اقتصادی و انرژی، اخراج احتمالی اتباع مهاجر و اقدامات سختگیرانهتر مرزی بالا گرفته است.
- در سطح بینالمللی نیز تکیه بر قوانین رودخانههای مرزی چندان کاربردی نبوده چون افغانستان حاضر به قبول رژیمهای جهانی مدیریت آب نیست.
پیامدهای ادامه بدعهدی افغانستان
ادامه وضع فعلی میتواند علاوه بر فروپاشی بیشتر معیشت شرق کشور، بحرانهای جمعیتی، امنیت غذایی و افزایش تنشهای مرزی را همزمان رقم بزند.
تحلیلگران معتقدند دولت ایران باید از نوسانات بیاثر و سیاستهای دفعالوقت فاصله بگیرد و با «بازنگری راهبردی، موضع سخت و متوازن و مدیریت فعال منافع ملی» وارد عمل شود. در غیر اینصورت، فاجعه تالاب هامون آخرین پیامد این بحران نخواهد بود.