علت واقعی جهش قیمت ارز؛ چرا صادرکنندگان ارز را برنمیگردانند؟
افزایش چشمگیر قیمت ارز بار دیگر به صدر اخبار اقتصادی بازگشته است. اما پشت این جهش، چه واقعیتهایی نهفته است و نقش سیاستگذاری ارزی، دولت و شرکتهای بزرگ در این بحران چیست؟ به گزارش پلتفرم طلا و ارزهای دیجیتال نرخیتو، گفتگوی ویژه با نمایندگان مجلس و تحلیلگران سرشناس، زوایای مهم و کمتر شنیدهشده این موضوع را روشن میکند.
آمار شوکهکننده از عدم بازگشت ارز صادراتی
بر اساس آمار رسمی، میانگین ۳۰ درصد تعهدات ارزی صادرکنندگان در سال گذشته ایفا نشده است. اوضاع در حوزه پتروشیمی حتی نگرانکنندهتر است؛ تنها ۲۵ درصد ارز صادراتی این بخش به کشور بازگشته و در بخش فلزات رقم عدم بازگشت بیش از ۷۰ درصد گزارش شده است. بخش عمده ارزهای حاصل از صادرات نیز توسط شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت، خارج از کشور نگهداری میشود.
چرا صادرکنندگان ارز را برنمیگردانند؟
محسن زنگنه، نائبرئیس کمیسیون تلفیق مجلس معتقد است: «موضوع بازنگرداندن ارز فشار قابل توجهی به دولت وارد میکند و افزایش قیمت ارز بخشی جدی از این زنجیره است.» به گفته او، بسیاری از شرکتهایی که ارز خود را بازنگرداندهاند، یا دولتی هستند یا دولت نفوذ جدی در آنها دارد، اما در گزارشها نام فردی ذکر نمیشود.
- محمد طاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی: «سیاستهای ارزی طی سالهای اخیر دچار خطا بوده. آزادسازی نرخ ارز مورد انتظار، رخ نداده و بازار توافقی هم از اهداف دور شده است.»
- محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات: «اگر صادرکننده کالایی را ۱۰۰ واحدی بخرد و ۷۰ واحدی بفروشد، انگیزهای برای آوردن ارز ندارد. نرخ کنونی توافقی نبود، دستوری بود.»
واکنش متناقض سیاستگذار و واقعیت بازار
زنگنه میگوید: «بانک مرکزی با واقعیت ارز آزاد کنار نیامده اما خودش هم به دنبال آن میرود؛ در جلسات رسمی حتی توصیه میشود اصطلاح ارز آزاد گفته نشود و از واژه “ارز قاچاق” استفاده شود!» تحلیلگران معتقدند بازار ارز نیازمند نرخگذاری واحد و شفاف است و اختلاف چندنرخی، هم انگیزه سوداگری را افزایش میدهد، هم بازگشت ارز را کاهش میدهد.
سیاستگذاری ارزی؛ عامل اصلی بحران فعلی
کارشناسان با استناد به تجربیات سالهای اخیر تأکید میکنند: ریشه نابسامانی ارزی فعلی به تصمیمات غلط سیاستگذاری بازمیگردد. ایجاد بازار توافقی نهتنها انگیزه صادرکنندگان برای بازگرداندن ارز را تقویت نکرد، بلکه دقیقاً برعکس شد و عملاً بازگشت ارز کمتر از قبل شد.
جمعبندی تحلیلی
جهش قیمت ارز نه فقط حاصل عوامل بیرونی، بلکه نتیجه مستقیم سیاستهای پیچیده و گاهی متناقض ارزی است. شرکتهای صادرکننده – به ویژه در بخشهای پتروشیمی و فلزات – دیگر انگیزهای برای بازگرداندن ارز نمیبینند. فقدان سیاست شفاف، چندنرخی بودن بازار و عدم پاسخگویی مدیران دولتی، سیاستهای ارزی را به بحرانهای متناوب دچار کرده است. تا زمانی که ساختار سیاستگذاری و انگیزههای واقعی برای صادرکنندهها اصلاح نشود، چشمانداز نرخ ارز همچنان پر نوسان و تلخ خواهد بود.