پایان ۱۰ سال قطعنامه ۲۲۳۱؛ تهران و مسکو خواستار خروج پرونده ایران از شورای امنیت

جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه به طور جداگانه اعلام کردند که دوره ۱۰ ساله قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد روز شنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۴ به پایان می‌رسد؛ موضوعی که به گفته آن‌ها باید به لغو کامل تحریم‌ها و محدودیت‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران منجر شود.

وزارت خارجه ایران در بیانیه‌ای خواستار خروج پرونده هسته‌ای از دستور کار شورای امنیت سازمان ملل متحد شد و از سازمان ملل متحد درخواست کرد محتوای «نادرست» درباره ادعای بازگشت تحریم‌ها را از وب‌سایت خود حذف کند. این وزارتخانه همچنین اقدام سه کشور اروپایی شامل آلمان، بریتانیا و فرانسه در فعال‌سازی سازوکار ماشه را «غیرقانونی» دانست و تأکید کرد دبیرخانه شورای امنیت حق تأیید چنین اقدامی را ندارد.

روسیه نیز در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد با انقضای این قطعنامه، تمامی محدودیت‌های مرتبط با آن برداشته می‌شود و شورای امنیت باید بررسی پرونده هسته‌ای ایران را متوقف کند. مسکو تصریح کرد که از این پس باید با ایران همانند سایر کشورهای غیرهسته‌ای عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) برخورد شود. در این بیانیه، تلاش کشورهای اروپایی برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی «بی‌نتیجه» و «فاقد وجاهت حقوقی» توصیف شده است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران نیز روز پنج‌شنبه اعلام کرد:

مطابق مفاد قطعنامه ۲۲۳۱، این سند در ۲۶ مهرماه به‌طور خودکار منقضی می‌شود و پرونده ایران از دستور کار شورای امنیت کنار گذاشته خواهد شد.

او تأکید کرد این موضع تنها متعلق به تهران نیست و کشورهای جمهوری خلق چین و روسیه و شماری دیگر از اعضای شورا نیز همین دیدگاه را دارند.

سفارت ایران در دانمارک نیز با صدور بیانیه‌ای تأکید کرد پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ «هیچ پایه حقوقی برای ادامه محدودیت‌ها علیه برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران وجود ندارد».

در مقابل، سه کشور اروپایی موسوم به «تروئیکای اروپایی» پس از شکست مذاکرات دیپلماتیک در شهریورماه، سازوکار ماشه را فعال کردند و ایران را به نقض تعهدات خود در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) متهم نمودند. آن‌ها از ایران خواستند بازرسی‌های آژانس را تسهیل کند و درباره سطح ۶۰ درصدی غنی‌سازی اورانیوم شفاف‌سازی نماید.

با وجود توافق موقت تهران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با میانجی‌گری مصر در قاهره، کشورهای غربی این اقدام را برای توقف روند ماشه کافی ندانستند. رایزنی‌های دیپلماتیک در نیویورک نیز بی‌نتیجه ماند و از بامداد ششم مهر تحریم‌های شورای امنیت پس از یک دهه به صورت خودکار بازگشتند.

یک روز بعد، سازمان ملل بازگشت شش قطعنامه تحریمی و اضافه شدن ده‌ها فرد و نهاد به فهرست تحریم‌ها را تأیید کرد. اتحادیه اروپا نیز اقدام مشابهی انجام داد اما همزمان اعلام کرد راه مذاکره همچنان باز است.

رهبران سه کشور اروپایی در ۱۸ مهر با انتشار بیانیه‌ای مشترک بر لزوم بازگشت تهران و واشنگتن به میز مذاکره تأکید کردند. با این حال وزیر خارجه ایران یک روز بعد صراحتاً اعلام کرد تهران زمینه‌ای برای گفت‌وگوی مجدد با این کشورها نمی‌بیند.

بازگشت تحریم‌ها در حالی اتفاق افتاد که تنها سه ماه پیش از آن، جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل رخ داده بود و در جریان آن، ایالات متحده سه مرکز هسته‌ای ایران شامل فردو، نطنز و اصفهان را هدف قرار داد. رئیس‌جمهور آمریکا در آن زمان مدعی شد این حملات «برنامه هسته‌ای ایران را به‌طور کامل نابود کرده است».