فهرست جدید ابربدهکاران بانکی منتشر شد؛ چطور ثروت مردم به جیب معدود افراد میرود؟
انتشار فهرست تازهای از ابربدهکاران نظام بانکی ایران بار دیگر پرده از بحرانی عمیق در ساختار مالی کشور برداشت؛ بحرانی که در آن، بدهیهای نجومی شرکتهای بزرگ و نهادهای وابسته به دولت، توان بانکها برای حمایت از بخش خصوصی و خانوارها را فلج کرده و به یکی از عوامل اصلی رشد تورم و نابرابری اقتصادی بدل شده است.
تمرکز بدهی در دست چند غول اقتصادی
بر اساس گزارش جدید بانک مرکزی، حجم بدهی برخی شرکتها آنقدر بالاست که میتواند یک بانک را به مرز ورشکستگی بکشاند. برای نمونه، بدهی شرکت ایرانمال به بانک آینده بیش از ۵۷ هزار میلیارد تومان اعلام شده — رقمی که از مجموع بدهی چندین شرکت بزرگ دیگر نیز بیشتر است.
در جایگاه بعدی، شرکت تولید برق ماهتاب کهنوج با بدهی بیش از ۲۱ هزار میلیارد تومان به بانک صنعت و معدن قرار دارد. نکته نگرانکننده اینکه، نام بسیاری از این بدهکاران در فهرست چند بانک مختلف تکرار میشود.
دولتیها، خصولتیها و بخش خصوصی در یک صف
بررسیها نشان میدهد ابربدهکاران از سه گروه اصلی تشکیل شدهاند:
۱️⃣ شرکتهای دولتی و شبهدولتی مانند مادرتخصصی بازرگانی دولتی ایران
۲️⃣ نهادهای عمومی همچون شهرداری مشهد
۳️⃣ شرکتهای خصوصی و خصولتی نظیر گروه عظام و ایرانمال
بسیاری از این شرکتها به دلیل تحریم، سوءمدیریت یا رکود بازار از بازپرداخت بدهیها ناتوان شدهاند، اما در برخی موارد نیز رانت، روابط خاص و دسترسی به منابع بانکی بدون ضمانت کافی، عامل اصلی این بدهیهای کلان بوده است.
پیامدهای خطرناک برای اقتصاد کشور
-
کاهش قدرت وامدهی بانکها: دارایی بانکها در قالب مطالبات سوختشده قفل میشود و سرمایه در گردش برای وامدهی به مردم از بین میرود.
-
افزایش نقدینگی و تورم: بانکها برای جبران کسری، از بانک مرکزی استقراض میکنند و همین باعث رشد پایه پولی و افزایش قیمتها میشود.
-
ریسک بحران بانکی: ناتوانی همزمان چند بدهکار بزرگ میتواند به سقوط یک بانک و بحران اعتماد عمومی منجر شود.
-
توزیع ناعادلانه ثروت: منابع مالی سپردهگذاران خرد، در عمل به جیب عدهای خاص منتقل میشود؛ نوعی «انتقال ثروت معکوس» که فقر را گستردهتر میکند.
در نتیجه، مسئله ابربدهکاران تنها یک تخلف مالی نیست؛ بلکه زنجیرهای معیوب است که ریشه در رانت، ضعف نظارت و شفافیت دارد — زنجیرهای که تا اصلاح نشود، موتور تولید، عدالت و اعتماد در اقتصاد ایران از حرکت بازمیماند.
