بیداری دوباره آتشفشان تفتان پس از ۷ قرن سکوت
آتشفشان تاریخی و عظیم آتشفشان تفتان در جنوب شرقی ایران، پس از حدود ۷۰۰ هزار سال خاموشی، بار دیگر نشانههایی از فعالیت درونی خود را بروز داده است. این پدیده طبیعی که توجه پژوهشگران و زمینشناسان را به خود جلب کرده، میتواند چشمانداز جدیدی از وضعیت زمینشناختی منطقه ترسیم کند و اهمیت نظارت دقیقتر بر تحولات زیرسطحی را برجسته میسازد.
بر اساس یافتههای تازه منتشرشده در ۷ اکتبر ۲۰۲۵، سطح زمین اطراف قله تفتان در فاصله زمانی جولای ۲۰۲۳ تا مه ۲۰۲۴ حدود ۹ سانتیمتر بالا آمده است. این تغییر ارتفاع، نشانهای از افزایش فشار گاز در لایههای زیرزمینی و احتمال فعال شدن دوباره این آتشفشان استراتوولکان با ارتفاع تقریبی ۳٬۹۴۰ متر محسوب میشود.
پژوهشهای صورتگرفته توسط تیمی از محققان بینالمللی، از جمله محمدحسین محمدنیا با استفاده از تصاویر ماهوارهای Sentinel-1 سازمان فضایی اروپا، این تغییرات را تأیید کرده است. به گفته او، این بالا آمدگی از عمق حدود ۴۹۰ تا ۶۳۰ متری سطح زمین منشا میگیرد. همچنین گزارشهایی از انتشار بوی گوگرد تا شعاع ۵۰ کیلومتری شهر خاش در سال گذشته میلادی، نشانهای دیگر از فعالیت داخلی آتشفشان بوده است.
کارشناسان معتقدند این تحولات بیشتر ناشی از تغییرات در سیستم هیدروترمال و تجمع گاز در حفرههای زیرزمینی است؛ هرچند احتمال حرکت محدود ماگما نیز رد نمیشود. پابلو گونزالز، آتشفشانشناس، تأکید میکند که تفتان اکنون دیگر یک آتشفشان «خوابیده» است نه «خاموش» و لازم است نهادهای مسئول، سامانههای پایش دقیقتری در این ناحیه نصب کنند.
موقعیت جغرافیایی دورافتاده و شرایط امنیتی خاص منطقه مرزی ایران و پاکستان، کار نصب و مدیریت تجهیزات نظارتی را دشوار کرده است. با این حال، دانشمندان هشدار میدهند که رصد مستمر این آتشفشان برای پیشبینی و کاهش خطرات احتمالی در آینده، امری حیاتی است.