بازگشت آمریکا به بگرام افغانستان؛ ایران واکنش نشان می دهد؟
بازگشت محدود نیروهای آمریکایی به افغانستان، فرصتهای قابل توجهی برای واشنگتن ایجاد میکند، اما در عین حال، تبعات ژئوپلیتیکی گستردهای برای رقبای منطقهای و جهانی این کشور به همراه خواهد داشت. اعلام دونالد ترامپ درباره بازپسگیری پایگاه هوایی بگرام، بحثهای تازهای درباره نقش آینده آمریکا در جنوب و مرکز آسیا به راه انداخته است. این پایگاه، که نماد دو دهه حضور نظامی آمریکا در افغانستان محسوب میشود، پیشتر در ژوئیه ۲۰۲۱ با خروج پر سر و صدا به دست طالبان افتاده بود.
اهمیت استراتژیک بگرام
بگرام به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز خود اهمیت زیادی دارد؛ این پایگاه حدود ۱۶۰۰ کیلومتر با تهران، ۶۴۳ کیلومتر با استان سینکیانگ چین و کمتر از ۱۲۸۷ کیلومتر با بندر گوادر پاکستان فاصله دارد. از این نقطه، واشنگتن میتواند بر فعالیتهای نظامی ایران، نفوذ اقتصادی چین و حوزه نفوذ روسیه در آسیای مرکزی نظارت مستقیم داشته باشد. تاریخچه بگرام نیز اهمیت استراتژیک آن را افزایش میدهد؛ این پایگاه از دهه ۱۹۵۰ فعال بوده و در طول جنگ شوروی و بعد از مداخله آمریکا در سال ۲۰۰۱ توسعه یافته است.
برخلاف پایگاههای آمریکا در خلیج فارس که وابسته به میزبان و در معرض تهدیدات موشکی هستند، بگرام استقلال و امنیت بیشتری فراهم میکند و امکان نظارت مستقیم بر شرق ایران، غرب چین و آسیای مرکزی را به واشنگتن میدهد.
نگرانی ایران
برای ایران، بازگشت آمریکا به بگرام زنگ خطر است. تهران که پیشتر حضور آمریکا را عمدتاً ضدتروریسم میدید، اکنون با تهدیدی مستقیم روبهروست. پهپادها و هواپیماهای نظارتی میتوانند تحرکات ایران در مرز شرقی را زیر نظر داشته باشند و برنامهریزیهای دفاعی تهران را پیچیده کنند. همچنین این پایگاه میتواند در بحرانهای احتمالی هستهای بستری امن برای جمعآوری اطلاعات و عملیات ویژه فراهم آورد.
چین و روسیه در تیررس
چین بهعنوان رقیب بلندمدت، افغانستان و پاکستان را بخشی از مسیرهای حیاتی ابتکار کمربند و جاده میبیند و حضور آمریکا در بگرام، بر هزینهها و برنامههای امنیتی پکن فشار میآورد. روسیه نیز که طالبان را به رسمیت شناخته و مسیرهای تجاری شمال افغانستان را تحت کنترل دارد، ممکن است با فشار دیپلماتیک و نظامی واکنش نشان دهد و تلاش کند بازسازی پایگاه را محدود کند.
واکنش هند و چالشهای عملیاتی
هند با احتیاط رفتار میکند و سعی دارد موضعی متوازن میان واشنگتن، پکن و اسلامآباد اتخاذ کند. بازگرداندن بگرام به حالت عملیاتی، حتی با همکاری طالبان، زمانبر است و ممکن است چند ماه طول بکشد تا تجهیزات لجستیکی، سوخترسانی و زیرساختهای پایگاه بازسازی شوند.
پرده دوم بگرام
تصمیم ترامپ برای بازپسگیری بگرام، گامی بلندپروازانه است که نشان میدهد آمریکا قصد دارد در بازی قدرتهای اوراسیا باقی بماند. این پایگاه تنها برای عملیات ضدتروریسم نخواهد بود؛ بلکه میتواند معادلات ژئوپلیتیکی، دیپلماسی و استراتژی امنیتی ایران، چین، روسیه و هند را تحت تأثیر قرار دهد. پرده دوم بگرام، قدرت نظامی، دیپلماسی و اراده سیاسی واشنگتن را در عصر رقابت چندقطبی به آزمون خواهد گذاشت و آینده رقابتهای منطقهای در جنوب و مرکز آسیا را شکل خواهد داد.